Kurt Baschwitz (1886-1968) en Oudewater

Door: Walther Kok

“Oudewater dankt het mede aan Dr. Baschwitz dat de waag aldaar, en de betekenis van die waag in de strijd tegen de heksenwaan, de laatste tijd op breed terrein weer bekend zijn geworden”. Aldus gemeentesecretaris en voorzitter van de Waagcommissie A.W. den Boer eind jaren ’40 in een intussen zeldzaam geworden brochure ‘Oudewater’.

En daar had hij natuurlijk helemaal gelijk in. Want het was diezelfde Kurt Baschwitz die in 1942 onder de schuilnaam Casimir K. Visser – als ondergedoken jood kon hij niet onder eigen naam publiceren – het beroemde boek ‘VAN DE HEKSENWAAG TE OUDEWATER  en andere te weinig bekende zaken’ schreef.

Daarmee werd de Heksenwaag én Oudewater op een geweldige manier, mede door de talloze lovende recensies, onder de aandacht gebracht. En daar profiteren we tot op de dag van vandaag in Oudewater met graagte van.

Uiteraard kreeg Oudewater ook ruime aandacht in zijn latere, vele malen herdrukte, standaardwerk ‘Heksen en heksenprocessen’ (1e druk 1964) .

Voor ons Oudewaternaren / Geelbuiken blijft zijn werk uit 1942 echter HET relatiegeschenk bij uitstek. Gelukkig is het antiquarisch nog steeds goed verkrijgbaar en heeft het steeds weer nieuwe lezers trots gemaakt op hun stadje of tot een bezoek weten te verleiden .

Kurt Baschwitz expertise ging echter veel verder dan ‘alleen’ hekserij. Hij stond aan de wieg van de massapsychologie, verrichte baanbrekend onderzoek naar het ontstaan van de Nederlandse pers en zorgde er en passant voor dat hiervoor aan de Universiteit van Amsterdam en elders in de wereld allerlei instituten werden opgericht.

  

Over het veelbewogen leven van deze Baschwitz is recent een mooie biografie verschenen van de bekende sociaal- en massapsycholoog Jaap van Ginneken in een (Engelstalige) wetenschappelijke uitgave en een Nederlandstalige populaire versie.

Uiteraard  komt daarin ook Oudewater met zijn Heksenwaag  weer aan de orde.

En wie weet krijgen zo de woorden van Den Boer uit 1948, waarmee we deze blog begonnen, na 70 jaar een nieuwe inhoud!

Geef een reactie