Alle berichten van Redactie Oudewater.net

Nostalgie: CORONA, toen en nu

Het woord CORONA -( virus) van heden bracht mij weer terug naar het verleden.
In 1949 was mijn eerste baan secretaresse bij Cor de Lange : directeur van een sigarenfabriek met een bord : TERMINUS bij de voordeur!
Een kleine fabriek in Oudewater met ongeveer 12 mensen aan personeel:
Op kantoor een boekhouder, boven een sorteerder en 2  inpaksters
maar sigarenmakers waren het grootste deel !
In de werkplaats zaten 6 mannen aan een lange tafel met ieder een eigen vak.
Daarop legde een knecht steeds nieuwe gefermenteerde tabak.
De sigarenmakers sneden grote bladeren in een bepaald model
en pakten daar een hoeveelheid tabak in, dat ging heel snel.
Dan werden die ingepakte “stronken” in mallen gelegd ,
en naar de droogkamer gebracht door de knecht .
Het hele proces kan ik niet vertellen, maar die mallen hadden wel allemaal verschillende modellen ,
Daar waren  o.a. Bolknakken en Havanna’s, maar ook, let op,  CORONA’s bij !
Waarom dit virus diezelfde naam draagt ‘komt niet aan’ bij mij !
Mijn baas, de boekhouder en sorteerder gingen soms nieuwe melanges uitproberen.
Ik zat daar achter mijn typemachine dan tussen die ‘puffende’ heren!
Uiteindelijk gingen die sigaren natuurlijk allemaal op in rook!
Mijn wens zou zijn : deed dit CORONA-virus dat maar ook!
Cor de Lange was voor de Oudewaterse gemeenschap zeer actief
en o.a. door het verstrekken van voedselpakketten aan vluchtelingen zeer geliefd.
En bij het organiseren van de Lichtweek (1950 ) kwamen zijn connecties in Tiel goed van pas, (Klanten sigarenwinkeliers waren: Wiltens en Hes), omdat daar in juni  een ‘gekostumeerde’ feestweek geweest was.
Plotseling kwam in 1951 het einde  van de TERMINUS sigarenfabriek:
Op 44 jarige leeftijd werd Cor de Lange n.l. kortstondig ziek en is hij heel snel daarna al overleden  !
Zó ‘draafde ik door’ in  dit heden en weten jullie weer iets over mijn verleden!

Tekst en foto: Editha van den Bergh-Horman

Pansjo en ik op een kalender met : Hi 5 . ( Kalender was Kerstkadootje van dochter Yvonne)
En mijn laatst gemaakte schilderijtje. Ligt klaar voor Martijns 37ste verjaardag . Die kon het nog niet halen vanwege “afstand-corona”.

 

Ontdek Oudewater

Normaal is Oudewater alleen een afslag  die ik tegenkom  als ik binnendoor terug naar Gouda rijd. Maar nu heeft zoonlief een afspraak in Oudewater en zet ik hem af. Ik heb iets meer dan een uur te overbruggen en ik besluit om het centrum te verkennen.
Ik loop langs de IJssel  richting het centrum en ik geniet al van het nostalgische plaatje dat ik mag aanschouwen, de IJssel met op de achtergrond de St. Michaelskerk. Vlak voor de kerk leidt een bordje mij naar links voor het centrum.

Het is 19.30 uur en het centrum is heerlijke rustig. Mijn ontdekking kan beginnen. Het is mij al opgevallen dat op veel gebouwen godsdienstige prenten hangen en ik vraag mij af wat hier de reden van is. Ik kan mij niet voorstellen dat dit alleen komt omdat Oudewater een heel godsdienstige gemeente is. Later begrijp ik dat de prenten gemaakt zijn voor het 750-jarige bestaan van Oudewater en daarna zijn blijven hangen.

Gerard David

Het enige dat ik van Oudewater weet is dat er een Heksenwaag is en die heb ik snel gevonden. Ik word echter meer getrokken door het beeld dat voor de waag staat met de tekst: “…… een zoeker naar het hart van mensen die in het hart van Holland leven”.

Gedicht

Via een plattegrond op de kerk naast de Heksenwaag scan ik snel  mijn route en de belangrijke gebouwen die ik op de foto kan zetten. Als ik richting de St Franciscuskerk loop passeer ik het mooie oude raadhuis en realiseer mij dat ik ook wel eens binnen zou willen kijken.

 

 

 

 

 

 

 

patronaat

Ik geniet van mijn rondje Oudewater en loop via de Kapellestraat en de Kloosterstraat de Nieuwstraat in zodat ik weer uitkom bij de aftakking van de IJssel. Vanuit de wat nieuwere gebouwen en huizen kom ik nu weer bij het wat oudere gedeelte, waar de karakteristieke gebouwen en bruggen mijn aandacht trekken.
Na een bezoekje aan de St Michaelskerk kom ik via de Peperstraat  weer in het mooie centrum, waar ik wat historische informatie kan lezen over alles wat ik tot nu toe gezien heb.
Ik besluit de IJssel nog te volgen en langs het touwmuseum te lopen. Onderweg is er nog genoeg te bekijken.

touwfabriek

Mijn anderhalf uur is voor een groot deel om als ik zie dat er een schitterende zonsondergang is en ik besluit deze te gaan bewonderen vanaf de Hekendorperweg en de Zuringkade. Een schitterende afronding van mijn rondje Oudewater.

oudewater

regenboog

Chantal Toet

Met als toegift een stukje tekst van Marlies Koole:

Wat is Oudewater toch een prachtige stad. Een avondwandeling, ook al is het een korte, leverde deze mooie foto’s op. Eerst in de stad zelf. De straatjes, de huizen en andere gebouwen voeren je terug naar vroeger tijden. Naar toen het leven nog simpel en overzichtelijk was. Het is inmiddels meer dan 750 jaar geleden dat Oudewater een stad werd. Van het feest dat laatst gevierd werd, hangt er nog kunst door de hele binnenstad. Het is een welkome verrassing. De zon gaat bijna onder dus op naar het buitengebied. De regenboog boven de oude touwfabriek laat de onderkaak het van de zwaartekracht verliezen. Gelukkig is dat maar tijdelijk.

Oudewater

Terwijl de zon zakte achter de horizon en de kleuren telkens veranderden, bedacht ik dat Oudewater gelukkig mag zijn zo’n uitzicht te hebben.

Editha terug van weggeweest

In het verleden hebben we verschillende verhalen van de heel lang geleden in Oudewater wonende Editha van den Bergh-Hörmann geplaatst. Ze schreef ons weer eens een keer of een we nostalgisch verhaaltje van haar wilden plaatsen. Daar aan voorafgaand vertelde ze nog veel meer: (meer…)

Kurt Baschwitz (1886-1968) en Oudewater

Door: Walther Kok

“Oudewater dankt het mede aan Dr. Baschwitz dat de waag aldaar, en de betekenis van die waag in de strijd tegen de heksenwaan, de laatste tijd op breed terrein weer bekend zijn geworden”. Aldus gemeentesecretaris en voorzitter van de Waagcommissie A.W. den Boer eind jaren ’40 in een intussen zeldzaam geworden brochure ‘Oudewater’.

En daar had hij natuurlijk helemaal gelijk in. Want het was diezelfde Kurt Baschwitz die in 1942 onder de schuilnaam Casimir K. Visser – als ondergedoken jood kon hij niet onder eigen naam publiceren – het beroemde boek ‘VAN DE HEKSENWAAG TE OUDEWATER  en andere te weinig bekende zaken’ schreef.

Daarmee werd de Heksenwaag én Oudewater op een geweldige manier, mede door de talloze lovende recensies, onder de aandacht gebracht. En daar profiteren we tot op de dag van vandaag in Oudewater met graagte van.

Uiteraard kreeg Oudewater ook ruime aandacht in zijn latere, vele malen herdrukte, standaardwerk ‘Heksen en heksenprocessen’ (1e druk 1964) .

Voor ons Oudewaternaren / Geelbuiken blijft zijn werk uit 1942 echter HET relatiegeschenk bij uitstek. Gelukkig is het antiquarisch nog steeds goed verkrijgbaar en heeft het steeds weer nieuwe lezers trots gemaakt op hun stadje of tot een bezoek weten te verleiden .

Kurt Baschwitz expertise ging echter veel verder dan ‘alleen’ hekserij. Hij stond aan de wieg van de massapsychologie, verrichte baanbrekend onderzoek naar het ontstaan van de Nederlandse pers en zorgde er en passant voor dat hiervoor aan de Universiteit van Amsterdam en elders in de wereld allerlei instituten werden opgericht.

  

Over het veelbewogen leven van deze Baschwitz is recent een mooie biografie verschenen van de bekende sociaal- en massapsycholoog Jaap van Ginneken in een (Engelstalige) wetenschappelijke uitgave en een Nederlandstalige populaire versie.

Uiteraard  komt daarin ook Oudewater met zijn Heksenwaag  weer aan de orde.

En wie weet krijgen zo de woorden van Den Boer uit 1948, waarmee we deze blog begonnen, na 70 jaar een nieuwe inhoud!

In memoriam: Jeanne van Eck

Zij was mijn buurmeisje en speelgenootje op de Lange Burchwal in de jaren 1935 tot ongeveer 1942 . We zijn beiden in 1930 geboren en als je 12 jaar was ging je naar een ‘hogere school’ en speelde je niet meer op straat. Zij was rooms-katholiek en wij niet, dus we waren geen ‘schoolvriendinnen’.

Na 1944 zijn we elkaar uit het oog verloren, maar na een bezoek van mijn zusje en mij aan onze geboorteplaats (enkele jaren geleden) kwamen we haar op de Markt tegen. “Als dat de zusjes Hörmann niet zijn!”, was haar spontane begroeting. Sindsdien correspondeerden wij of belden elkaar soms op. Zeker op onze verjaardag! Zij was de enige vriendin die ik nog ‘in levende lijve’ in Oudewater had, want ‘digitaal’ ging Jeanne helaas niet; zij had daar geen belangstelling voor. Het bericht van haar overlijden heeft mij diep geschokt, want ik wist niet dat zij ziek was. Hoewel ik op mijn Kerst-/Nieuwjaarswensen niets hoorde, was ik er nog niet toe gekomen om haar op te bellen.

Woensdag wordt Jeanne begraven:
MOGE ZIJ RUSTEN IN VREDE

Een laatste groet, Editha

Trots Oudewater

Door: Mark Kruiswijk

Trots

Wat is het eigenlijk, trots? Als je zoekt naar de definitie kom je de volgende beschrijvingen tegen:
“gevoel waardoor je wilt laten zien dat je iets goed hebt gedaan of iets moois hebt”
“gevoel dat je wilt pronken met wat je hebt of deed”

Laat dat nou precies omschrijven wat ik voel over ons mooie stadje Oudewater. Door dit gevoel vertel ik al heel mijn leven met trots dat ik in Oudewater woon. Collega’s en studiegenoten onthouden altijd snel waar ik vandaan kom. Ik laat namelijk geen gelegenheid voorbij gaan om te vertellen wat er allemaal zo mooi is aan Oudewater en hoe ‘wij dat in Oudewater doen’. Die trots op ons stadje die je gelijk merkt als je iemand hoort zeggen: “Oudewater is een STAD! En geen dorp.”
Wat mij trots maakt? Dat lees je hieronder.

Historisch centrum

Het gebeurt vaak dat mensen de stad Oudewater niet kennen wanneer ik vertel waar ik vandaan kom. Als zij Oudewater wel kennen hoor ik vaak direct wat een leuk plaatsje het is met een prachtig historisch centrum.

  

Zelfs als ik met mijn zoontje Steijn door de stad loop, wijst hij me altijd op de monumentenbordjes en de geveltekens. Enige tijd geleden hebben Steijn en ik namelijk een rondleiding gehad van Walther Kok. Dit heeft grote indruk op hem gemaakt en onze interesse in de geschiedenis van Oudewater (nog meer) aangewakkerd. Eerder heb ik hem al eens meegenomen naar de uitleg over het schilderij van de Oudewaterse Moord door Nettie Stoppelenburg. Anderhalf uur hebben we samen muisstil gezeten en geboeid geluisterd en gekeken naar het schilderij in het oude stadhuis. Erg knap voor een jongen van 6 jaar! Voor onze laatste toer in Oudewater hebben we meegedaan met de torenbeklimming. Ondanks dat het af en toe best spannend was om in de oude en hoge toren van de Sint Michaëlskerk naar boven te gaan zijn we wel naar de top geklommen en werden we beloond met een prachtig uitzicht over ons mooie stadje. Voor iedereen een aanrader! Gids Harriët van Zuilen wist ondertussen veel te vertellen over de geschiedenis van Oudewater en deze verdedigingstoren. Weten jullie bijvoorbeeld dat er in de gouden bollen boven op de toren iets zit verstopt? Wat dat is kun je aan Harriët vragen tijdens de rondleiding!

De rondleiding met een gids van TIP is ook echt een aanrader. Zelfs als je al jaren in Oudewater woont, weet de gids je nog te verrassen met leuke feitjes en weetjes. Zo’n rondleiding heb ik samen met een team van collega’s van de Rabobank een aantal jaren geleden gekregen.  Dit gecombineerd met een bezoek aan de Heksenwaag en het Touwmuseum zorgde voor een erg geslaagd teamuitje.

Sportverenigingen

Ondanks dat Oudewater niet zo groot is, is er een erg actief sportverenigingsleven. Zelf ben ik al ruim 20 jaar lid van de zwemvereniging OZV. Een mooie vereniging met drie heren waterpoloteams en vier jeugdteams. Met behulp van veel vrijwilligers worden er mooie activiteiten georganiseerd en zijn er elke week trainingen en wedstrijden. Nu alleen nog een overdekt zwembad voor de toekomst ;-).

Mijn zoon is lid van FC Oudewater, de mooie fusieclub van de twee voetbalverenigingen in Oudewater. Elke zaterdag is het er een drukste vanjewelste met spelers en bezoekers. Doordeweeks rijden spelers en ouders af en aan voor de trainingen. Prachtig om te zien!

Zo zijn er vele verenigingen en stichtingen die ervoor zorgen dat er veel activiteiten zijn die vol enthousiasme worden georganiseerd.

Evenementen

Wat mij ook trots maakt, is om te zien hoe meerdere keren per jaar vrijwilligers en bedrijven de handen ineen slaan om de allermooiste evenementen neer te zetten. Al jaren geniet ik van het Heksenfestijn, Carnaval, Pracht aan de Gracht en nog veel meer. Deze evenementen zijn echt georganiseerd vóór en dóór Oudewaternaren.

Trots Oudewater

Omdat ik altijd graag deel hoe het er in Oudewater uitziet, heb ik standaard wat mooie foto’s opgeslagen op mijn telefoon om te laten zien. Deze foto’s kom ik tegen op Facebook of maak ik zelf tijdens een mooie wandeling door de stad. Na verloop van tijd werden dit er steeds meer en dacht ik bij mezelf: “Daar moet ik wat mee doen”. Daarom heb ik een speciale Instagram pagina aangemaakt, genaamd TrotsOudewater. Iedereen kan zo meegenieten en zelf aan anderen laten zien hoe mooi Oudewater is. Al snel bleek ik niet de enige met dit gevoel. Veel mensen reageerden enthousiast en sturen zelfs foto’s die zij zelf hebben gemaakt. De allermooiste plaatjes krijgen een plek op Instagram en inmiddels is het een behoorlijk uitgebreide collage van al het moois in en rond Oudewater.

Als er mensen zijn die ook mooie foto’s hebben die ze willen delen, ontvang ik deze heel graag op trotsoudewater@gmail.com. Zo wordt ook TrotsOudewater vóór en dóór Oudewaternaren.

 

Editha’s nostalgie

Editha van den Berg-Hörmann schreef al eerder verhalen voor Oudewater.net en die verhalen vonden behoorlijk wat weerklank bij Oudewaternaren en ver daarbuiten.

Hier volgen wat kersverse nostalgische ontboezemingen, maar daaronder staat nog een eerder exemplaar dat we nog niet hadden gepubliceerd.
Genieten maar.

N O S T A L G I E
2 november 2017

 Op dit moment blijven nog 3 dagen tijd tot het inleveren van een ‘verhaal’,
waar ik dan ook  behoorlijk van ‘baal’,
omdat ik helemaal niets leuks kan bedenken,
waaraan jullie, al lezend, aandacht kunnen schenken.

In eerste instantie had ik iets willen schrijven over het woord DELEN,
dat woord kent iedereen van vroeger, want delen moest je soms met velen!
De gezinnen waren meestal veel groter dan in deze tijd
kinderen werden vaker met een broertje of zusje verblijd 🙂
Weer eentje meer om samen te delen,
maar ook wel weer leuk om mee te spelen!

In een Sinterklaasliedje zongen we: ”Eerlijk zullen we alles delen suikergoed en marsepein!”
En dat deed je dan ook al was je nog zo klein.

Tegenwoordig kom je dat woord heel veel tegen in deze ‘computer- tijd’
en betekent het meer ‘mededelen’ en dat zelfs wereldwijd! 
Degenen die niet met een computer, Ipad, laptop of tablet omgaan,
zullen het echter allen helaas niet kunnen ‘verstaan’,

dat er zo velen
ook o.a. op Facebook heel veel met elkaar delen.

Zelf ben ik daar niet meer te vinden,
ik kreeg op een andere manier OOK ‘vrinden’!

Want ik heb op Oudewater.net (mijn geboorteplaats) een eigen blog
waar onlangs iemand mij heeft opgezocht.

Een gepensioneerde onderwijzer (72 jaar)
stuurde mij een mail zowaar!
Zelfs diverse foto’s o.a. van het pensionaat waar ik naar de MULO ging,
dus beslist een waardevolle herinnering!
Hij schreef 3 boekjes over ‘Oudewater in de vorige eeuw’, maar schrijft ook in een krant en omdat ik dat vroeger ook deed, schept dat toch enigszins een band!
Wout van Kouwen is zijn naam,
zijn artikelen hebben grote ‘faam’!

ZO heb ik tóch één en ander op dit blad geschreven,
al is de tekst niet ‘hoog verheven’!
MAAR dit is wel het laatste ‘NOSTALGIE’ – ‘verhaaltje’ van dit jaar,
Dus: Fijne decemberfeesten toegewenst allen met elkaar!
En OOK alvast een HEEL GELUKKIG NIEUW JAAR!!!

En die van enige tijd geleden:

N O S T A L G I E GENIETEN / ALLERLEI
14 september 2017

Hebben jullie ook zo van deze zomer genoten?
Met soms wel hele hete dagen of met heel veel regen overgoten?
Maar gemiddeld genomen,
ben ik de zomer goed doorgekomen!
Tijdens die grote hoeveelheid nattigheid,

werd ik met diverse prachtig gekleurde kikkers verblijd!
Van die ‘springertjes’ kan ik zó genieten,
de planten hoefde ik ook niet te gieten.
Soms heb ik ook buiten gezeten met Pansjo op schoot,
JA dan was de genotswaarde wel heel groot!

De natuur rondom mij geeft mij ook veel genot,
al die verschillende bomen of een vreemde vogel die ik ‘spot’.
Het groen van het gebladerte kun je in veel schakeringen bekijken.
Want de bladeren van berken zijn heel anders dan die van eiken.
Ook de knotwilgen langs de waterkant hebben een andere kleur.
Dan die grote wilg in de verte, die met ‘lange slierten treurt’!

Genieten kun je van zo veel dingen,
bijvoorbeeld als je mooie liederen hoort zingen.
Of van de muziek van het orkest van Andre Rieu met die drie tenoren.
Dat kan mij ook uitermate bekoren!

MAAR je kunt ook genieten van een lekkere maaltijd,
ergens in een restaurant of zelf toebereid! Naar een recept van vroeger, uit grootmoeders tijd.
Van bijvoorbeeld aardappelsoep kon mijn gezin bijzonder genieten.
Of van een ‘huzarensalade’ belegd met gekookt ei en gemaakt met veel bieten.

Op de verschijningsdatum van dit krantje ( 14-9) ben ik toevallig jarig.
Dan word ik 87 jaar en …. het is misschien wat voorbarig.
Maar dan word ik dikwijls met een grote doos bonbons verrast,
dat wordt dan ook weer genieten DAT is zéker en vast! 🙂

Dat zijn dus allerlei dingen waar ik zelf van geniet,
maar het kan zijn dat een ander dat weer heel anders ziet.

De herfst brengt straks ook weer ‘kleurengenot’ in die bomenpartij,
dat geeft mij dan inspiratie voor een mooi ‘rood-geel-oranje’ schilderij!

De zomer is voorbij als jullie dit lezen,
maar moge de komende herfst ook een ‘genotsbron’ voor allen wezen!

Pansjo_Editha

Groetjes, Editha v.d.Bergh-Hörmann + pootje van Pansjo

Eerlijk chauvinisme van eigen bodem

Door: Walther Kok

Oudewater is een ijzersterk ‘merk’. Vooral voor Oudewaternaren (Geelbuiken) zelf. Daar praten we graag over, daar snoeven we graag over én dat verzamelen we graag. Oudewater verzamelen? Jawel: boeken over Oudewater, Oudewaterse souvenirs, Oudewaterse zoetwaren, Oudewaterse drankjes, Oudewaterse gebruiksvoorwerpen, schilderijen van Oudewater  en niet te vergeten oude foto’s en filmpjes van ons stadje. We raken er – ook op internet – niet over uitgepraat, geven het graag cadeau, proppen onszelf ermee vol, laten het op een rommelmarkt niet langer dan drie minuten onverkocht; zitten er kortom dolgraag met z’n allen bovenop.  En toch… en toch: het in mijn ogen allermooiste op dit gebied is vrijwel onbekend.  En daar moet echt een einde aan komen. Dat kunnen we niet over onze kant laten gaan. Daar laten we als Geelbuiken echt iets liggen. Als iets het verdient om (uiteindelijk) in alle Oudewaterse families een ereplaats in te nemen dan is het wel dit: de Oudewaterse geboortetegel.

De Oudewaterse geboortetegel

Geboortetegel_Oudewater Geboortetegel_Oudewater

Gemaakt van echte lokale Ouderwetse klei, door Marja Verkerk-Smit, een echte Oudewaterse kunstenaar voor echte Oudewaterse geboortelingen. Daarvan hebben we er elk jaar zo’n honderd. Hier ligt kortom een unieke, exclusieve kans om op onze eigen Oudewaterse manier, artistiek verantwoord, betaalbaar én  op ecologisch verantwoorde wijze het historisch besef, de gemeenschapszin  én de jaloezie van de buitenpoorters op grootse en indrukwekkende wijze te prikkelen.

De manier bij uitstek ook om op liefelijke en warme wijze Oudewater te promoten. Reken het potentiële jaarlijkse bereik per tegel maar even mee: 100 geboortes plus (ruwweg) tweehonderd ouders en tenminste evenveel (afgunstige) ooms en tantes, 35 broertjes of zusjes, zo’n driehonderdvijftig grootouders, 250 buren en… vul zelf maar verder in. Eén tegel heeft moeiteloos een bereik van ver boven de duizend. Een geschenk met een multiplier vanjewelste.  Hier kan geen TIP of gemeentelijke campagne tegenop. En het multiplied nog verder. Te verwachten valt immers dat de goede gevers of aanschaffers van de tegel zelf ook door een lichte hebzucht worden bevangen. In hun tijd bestond die mogelijkheid nog niet, zij moeten het (vaak) nog met ouderwetse geboortekaartjes en box-foto’s doen. Maar ook voor hen niet getreurd. De Oudewaterse klei wordt door Marja ook verwerkt in sierlijke en handige potjes. En bij aanschaf van een tegel houdt men gewoon het recht om ook zo’n potje aan te schaffen.

Potje_Oudewaterse-klei Potje_Oudewaterse-klei

Marja Verkerk-Smit

Vreugde alom kortom. Maar tegelijkertijd moet hier een waarschuwing klinken. Wie als Oudewaternaar of toevallige bezoeker eenmaal van Marja in de ban raakt loopt het gevaar in recidive te vervallen. Marja maakt (en leert zoals te zien op de recente Oude Ambachtenmarkt) namelijk nog veel meer moois .

Marja Verkerk-Smit_Oude-Ambachtenmarkt

Menig exemplaar van haar ‘Lente en Storm’(het paalzittende verlangen) of Oudewaterse heksenserie  heeft intussen een gelukkige nieuwe eigenaar gekregen.  Elke jaar rond Kerstmis vergapen zich in de Heksenwaag bijvoorbeeld vele honderden bezoekers uit binnen en buitenland aan de versierde Heksenboom.

Het-paalzittende-verlangen_Marja-Verkerk-Smit Heksenboom_Marja-Verkerk-Smit

Op haar eigen website en in de prachtige lokale galerie van Tamara Sille kan met haar werk verder kennis worden gemaakt. Maar voordat daar enthousiast op wordt gereageerd herhaal ik nog éénmaal voor alle potentiële ouders en relevante omgeving de gulden regel: bij elke Oudewaterse geboorte hoort de Oudewaterse geboortetegel!

Op zoek naar een winkeltje in Oudewater

Door: Aad Kuiper
Foto’s via Ine Stolwijk, Jan van ’t Riet en Jaap de Wit

Laatst kwam Agnes bij ons op bezoek, met Leo, haar man. Ze was ooit wel eens in Oudewater geweest, maar dat was al weer een hele tijd geleden. Maar het meest intrigerende was wel dat de stiefoma van Agnes, of eigenlijk haar stiefovergrootmoeder – als je dat zo noemt – hier, in Oudewater (!), ooit een winkeltje gehad zou hebben. Ja, een door ons aangeboden rondwandeling zou vast heel leuk zijn, hadden ze laten weten; maar Agnes zou graag eens weten waar dat winkeltje dan wel gestaan zou hebben. Tja, en dan moet je aan de bak. Had ik trouwens graag voor ze over, hoor; aardige mensen, Agnes en Leo.
Het bleek een moeizame, maar leuke speurtocht te worden waarin heel wat Oudewaternaren een rol speelden en we op de dag van het bezoek gelukkig konden laten zien waar dat winkeltje ooit gestaan heeft. En, verrassing, het pandje bestaat, weliswaar in een verbouwde vorm, nog steeds.

In eerste instantie hoorde ik dat de vrouw van het winkeltje in kwestie Van Ba(a)ren heette. Omdat er nogal wat Van Baarens in Oudewater wonen en ik geen enkele Van Baren kende, ging ik ervan uit dat het om een familielid van de Van Baarens ging.

Op zoek naar Van Baarens

“O, dan moet je met Abe van Baaren gaan praten; die woont in de Waard.”

“Bel eens met Toos van Baaren; die heeft hier Pardoes gehad en die winkel heeft haar dochter Nicola toen overgenomen.”

“Ik heet ook Van Baaren”, zei Inge van Baaren, die ik bij het Rosenberg Trio in het stadhuis trof en ik niet kende, maar waar ik nog pedagogische connecties mee bleek te hebben. (Ja, Inge, ik kom nog een keertje langs bij jou op school, maar er is altijd zo veel te doen; bijvoorbeeld een speurtocht naar een winkeltje.)

Met Toos van Baaren, die in Cabauw bleek te wonen, heb ik gebeld, maar dat gesprek, hoewel heel gezellig, leverde niet zo veel op. Alleen een heleboel namen, waarvan ik de meeste intussen alweer vergeten ben.

Daarvóór had ik al mijn licht opgestoken bij Nettie Stoppelenburg – ze wist niets over een winkeltje van Van Ba(a)ren, maar gaf me wel een paar prima internetadressen waar het goed zoeken was; een soort delicatessenwebsite voor zulk soort speurneuzen. En bij Wil van der Heiden, die heel veel over winkeltjes zou weten, maar die kennis bleek zich te beperken tot de buurt waarin hij woont.

En aan Abe van Baaren was ik nog niet toegekomen, toen er een brief op de deurmat lag.

(Overigens is dat natuurlijk wel heel bijzonder heden ten dage: een handgeschreven brief. Best leuk hoor. Officiële brieven krijgen we nog wel, hoewel dat allengs minder wordt. En kaarten soms, maar dat neemt ook af.) Maar goed; die brief dus.

De brief over Van Baren

Agnes had inmiddels gesproken met dochter Ine van de zus (Catharina Stolwijk, geboren Van Baren) van eerdergenoemde  stiefoma en nu zag ik ook een heel lang lijstje met namen, geboorte- en overlijdensdata. En, ja hoor; het bleek Van Baren! Met één ‘a’.

Stiefoma zelf heette Lucia Helena van Baren en was geboren in 1892, op 26 juni. En haar vader heette Adrianus van Baren (geboren op 27-03-1851, vader Gerrit van Baren, moeder Sijgje Sirre, en overleden in 1926) en haar moeder Anna de Waal (geboren op 13 oktober 1860, dochter van Hermanus de Waal en Catharina Stelling, overleden op 10 januari 1944) . De moeder van de stiefoma – die van het winkeltje – heette dus Anna van Baren, geboren De Waal. Nu moest het wel gaan lukken. Het ging om het winkeltje van eerst Adrianus van Baren – natuurlijk samen met zijn vrouw – tot 1926 en daarna van Anna van Baren. De laatste dreef dat winkeltje dus samen met dochter Lucia. Toen nog Van Baren, maar die zou gaan trouwen; in 1928, had ik uitgevogeld. Als dit niet helemaal te volgen was – want het zijn wel veel namen –  is dat voor de rest van het verhaal beslist geen ramp.

De tekening over het winkeltje

tekening-winkeltje-van-barenMaar – tenslotte ging het om de plek van het winkeltje – er zat ook een foto van het winkeltje bij en een tekening, beide van die dochter van de zus van de stiefoma, en die tekening zou me vast verder helpen. Met de foto kwam ik helaas niet veel verder; ook niet met de verschillende mensen aan wie ik hem liet zien. Zou de tekening uitkomst brengen? Vast wel.

Hij klopt niet, hè; deze tekening. Dat maakt het nog ingewikkelder.

Zou het het laatste huis van de Leeuweringerstraat zijn? Of van de Donkere Gaard. Of was het nog ergens anders? In het bijbehorende briefje werd verteld over een sluis, een huis van Van der Lee of Van der Lede en een lijnbaan die ‘Rijnkade’ zou heten. Van die laatste had nog nooit iemand gehoord en wat betreft die andere twee gegevens moest het ergens in de buurt zijn van de straten die ik noemde. Maar foto en tekening vertelden geen eensluidend verhaal.

De foto van het winkeltje

Op naar John Doop; die weet ook veel. Maar dit nu net even niet.
Nee, het was niet het laatste huis in de Leeuweringerstraat, werd ook door de huidige bewoner bevestigd.
Goed gekeken, maar het huis op de Donkere Gaard was het ook niet.
“Ga eens met Tinus de Lange praten”, vertelde John Doop, “die woont in de Waard”. Ook al.
Jaap de Wit misschien; zijn grootvader had een boerderij daar ergens en zijn vader een melkhandel. Zoals altijd even bedachtzaam, maar het raadsel bleef: “De dames Langeslag hadden een winkeltje; vraag eens aan John Doop”.

Schoonderwoerd uit Oudewater?

Er was nog een gegeven dat ik tot nu toe niet noemde. De moeder van Agnes heette Schoonderwoerd, Andrea Schoonderwoerd. En háár vader heette Piet Schoonderwoerd. Zou die misschien Oudewaterse connecties hebben? Dat zou zo maar kunnen. Als hij, toen zijn eerste vrouw, de grootmoeder van Agnes, op jonge leeftijd overleed, een tweede vrouw zocht en vond in Oudewater. Laten we Marcel Schoonderwoerd eens bellen.

“Het zou kunnen”, vertelde Marcel, “maar dan wel een eind weg. Een zoon van een broer van mijn opa Anthonis. Ga eens met de moeder van Tom Streng praten; die heet ook Schoonderwoerd.”

Het ging om Piet Schoonderwoerd (Petrus Johannes, geboren 14-02-1888 te Hazerswoude, zoon van Hendrik Schoonderwoerd en Elisabeth van Schaik en overleden 20-09-1960 te Koudekerk) en ik heb in die voortreffelijke sites die Nettie Stoppelenburg me meegaf goed gezocht, maar heb geen connectie met Oudewaterse Schoonderwoerden kunnen ontdekken. Wellicht komen die ooit nog boven tafel. Een doodlopend spoor dus en de moeder van Tom Streng heb ik met rust gelaten.

Soms gingen zaken vroeger anders

Wat ik de lezer niet wil onthouden en om de situatie helder te maken toch even het volgende. Toen Piet Schoonderwoerd Lucia van Baren ten huwelijk vroeg (1928), werkte zij dus met haar moeder in het betreffende winkeltje. Een jaar of twee eerder immers was haar man, Adrianus van Baren, overleden. Met haar 36-jarige dochter een winkeltje runnen lukte vast nog wel. Maar toen ook dit laatste kind de deur uit ging werd het wel heel lastig. Lucia heeft, toen zij in 1928 met Piet Schoonderwoerd ging trouwen, haar moeder meegenomen naar Koudekerk. Toen hebben dus de laatste Van Barens Oudewater verlaten en daarom was er geen spoor meer van ze te vinden. Ook niet, zoals later bleek, in het grote boek van Jan van ’t Riet over de Kromme Haven. Zij zullen het winkeltje gehuurd hebben. Nu breng ik de lezer al een stap dichter bij de oplossing van het raadsel.

winkeltje-van-baren

Maar met iemand praten was niet meer nodig. Iemand herkende het pand naast het winkeltje. Alie Stekelenburg, ook al zo’n doorgewinterde Geelbuik. Maar ze had gelijk. Op de foto was net het huis ernaast te zien, dat van Van der Lee moest zijn; het linkerdeel met de kelderramen heel laag en de andere ramen hoog.

We zijn gaan kijken en ja hoor dat was het. Net op tijd, want twee dagen later kwamen Agnes en Leo.

We hebben een bijzonder leuk rondje Oudewater gedaan. Stilgestaan bij het pand waar vroeger een winkeltje was en waar van het winkeltje nu niets meer terug te vinden is.

Enthousiast rondje Oudewater

Wat  een enthousiaste aardige mensen herbergt Oudewater toch. Ze deden niet voor elkaar onder in belangstelling, hulpvaardigheid en vriendelijkheid.

We hebben lang met de huidige eigenaresse staan praten.

Winkeltje-vroeger-IMG_3835 Kromme Haven-Jan-van-t-Riet

We zijn bij Jan van ’t Riet naar binnen gegaan en Agnes kreeg een foto van het winkeltje zoals het vroeger was. En nog even later kreeg ik een hele beschrijving die ik bij Agnes brengen ga. Het winkeltje bleek, na gerund te zijn door de van Barens, nog jarenlang door Janus van der Klis te zijn gehuurd.

Later kregen we nog een mailtje van Jaap de Wit met een foto uit 1880 (van E.C. Rahms); toen zag het huis van Van der Lee er toch weer anders uit; die kelderramen lijken te missen.

Kromme-haven-Rahms

We zijn langs verschillende historische foto’s gelopen en langs geveltekens. We hebben de Grote Kerk bewonderd en kregen een mooi verhaal van Ad de Groot.

We hebben genoten van de schilderijen van Gerard David en kwamen toevallig Otto Beaujon tegen die daarover weer een boeiend verhaal vertelde.

En om het even af te maken ook de rest dan maar. Het bleef geweldig: heerlijk geluncht bij Lumière, een boeiende rondvaart in de Geelbuik en ten slotte naar het Touwmuseum, waar we professioneel werden rondgeleid – in welk museum tref je zoiets?

En gewoon gegeten bij ons thuis; ook lekker. En toen was het klaar.

Maar ze komt terug; Agnes. Met en hele club. Want Oudewater was toch wel heel bijzonder. En dat kwam natuurlijk niet alleen door dat winkeltje, maar vooral door al die mensen die zo enthousiast vertelden over hun pareltje in het Groene Hart. Waarvan akte.

Met Oudewaterse oogjes

Door: Walther Kok

Wat je ziet hangt vaak erg af van wat je bent of waar je vandaan komt. Zo is een grottencomplex bijvoorbeeld voor een jeugdleidster een nachtmerrie, omdat ze al haar kinderen daarin ziet verdwalen. Voor een wethouder daarentegen een uniek object om toeristen te lokken, een ondernemer ziet uitstekende mogelijkheden voor een champignonkwekerij en jaagt daarmee de natuurliefhebber op de kast die de vleermuizen wil beschermen. Wij (Loes Bakker en Walther Kok) bezien sinds jaar en dag op vakantie ook de buitenwereld met onze eigen, heerlijk vertekenende, Oudewaterse oogjes. (En staan daarin vast niet alleen…)

Neem onze laatste fietsvakantie – met Oudewaters fietsvlagje! – door Noord en Midden-Polen. (Naar Gdansk met de trein en vervolgens fietsend naar Suwalki – bij de grens met Rusland/Litouwen en Wit-Rusland) en dwars door Polen terug naar – het station in – Schwedt/Oder aan de Pools-Duitse grens)

Nu is de Heksenwaag als beoogd kandidaat voor de Unesco Wereld Erfgoedlijst natuurlijk een wereldattractie –  een ‘atracja turystyczna swiatowej stawy’. Maar eerlijk is eerlijk: op het Poolse platteland laat de naamsbekendheid daarvan nog wel iets te wensen over en erg veel hekserij zijn we daar ook niet tegengekomen.

Gelukkig andere Oudewaterse aanknopingspunten genoeg. Krijgen we in Oudewater soms al een lamme arm bij het wijzen naar de ooievaars op het stadhuis, in Polen zouden we binnen de kortste tijd aan een transplantatie toe zijn. Het land kent meer dan 50.000 paartjes, maar… het is iedere keer – net als in Oudewater – weer leuk.


(Foto: RTV Utrecht/Richard Grootboer)

De bewoners in het vroegere Oost-Pruisen (tot aan het einde van WOII, daarna werd het Pools) verwachtten net als wij de vijand uit het Oosten. Wij zochten ons heil achter de Oude (en later Nieuwe) Hollandse Waterlinie en werden daardoor in 1672 als natie (maar niet als stad!) gered.

Adolf Hitlers Oost-Pruisens commandocentrum de Wolfschans (Wolfsschanze) – waar in 1944 Von Stauffenbergs aanslag mislukte, omdat zijn attachétas onder in plaats van op de kaartentafel van Hitler was gezet – hield de Russen echter niet tegen. Evenmin lukte dat in het enorme onderaardse bunkercomplex nabij Tuczno in zijn Pommern-stelling,waar thans in de onderaardse bunkergangen vleermuizen het commando hebben overgenomen.

In Oudewater heb je plaatselijke miljonairs én bezoekers van de voedselbank. Dat weten we wel, maar zien we (meestal) niet echt. Dat ligt op het Poolse platteland wel anders. Het contrast tussen rijk en arm is vaak schrijnend zichtbaar. Sterk verwaarloosde huizen naast prachtige luxueuze nieuwbouw. Verder is ‘Europa’ in Oudewater amper zichtbaar, we zijn een te rijke regio om erg van de Europese regiofondsen te profiteren ( al doet onze burgemeester als voorzitter aanjaaggroep Leader Utrecht-West zijn best). Op het Poolse platteland is Europa echter overal duidelijk zichtbaar; van wegreconstructies tot renovaties, van de ontwikkeling van toeristische infrastructuur (hoera!) tot kinderspeeltuintjes.

Voor zwerfvuilrapers – waar we in Oudewater toch een mooie brigade van hebben – ligt in heel Polen nog een schone taak te wachten. Af en toe jeukten onze handen. Zelfs op de stilste binnenwegen liggen overal langs de kant blikjes en flessen. Maar je weet wat het is op een fietsvakantie: alles wat je kunt laten liggen is mooi meegenomen. Dus verder dan het incidentele oprapen van een blikje of verdwaalde petfles op een camping zijn we helaas niet gekomen.

Aan het punt naamsbekendheid werden we vooral ook herinnerd aan het einde van de rit, Schwedt aan de Oder. Die stad vierde – net als Oudewater in 2015 – haar 750-jarig bestaan als stad. Dat laten ze daar overigens op een flink aantal plekken heel wat beter zien dan bij ons. Puntje voor ons stadspromotieteam!

En tenslotte: de prijzen (we blijven natuurlijk ook echte Nederlanders). Voor een wereldvergelijking bestaat de zogenaamde ‘Big Mac index’ waarbij de prijs van hamburgers in diverse landen wordt vergeleken. Voor ons echter is de Bierindex veel belangrijker. Het vel wordt je in de Oudewaterse horeca of supermarkt dan wel niet over de oren getrokken, maar tegen een halve liter van de tap voor tussen globaal 85 cent en anderhalve euro  (3,5 – 7 z?otów) valt natuurlijk niet te concurreren. Het was daarom vast niet onze laatste vakantie op het Poolse platteland.

Al zou het wel mooi zijn wanneer het daar net zo makkelijk zou zijn een camping te vinden als in Oudewater. Want zelfs als ze er zijn, ontbreekt vaak de bewegwijzering of schiet de kennis van de lokale bevolking tekort. Ook kaarten zijn maar betrekkelijk bruikbaar: soms bestond een camping die wel was aangegeven niet meer en soms vonden we een prachtige camping die op geen enkele kaart stond. Wild kamperen is toch niet echt ons ding, al wilden we er ons op een plaatselijk strandje wel eens aan wagen. En het zal ook nog wel even duren voor iedere plaats zo’n handige site als Oudewater.net in de lucht heeft….

 
Rybno, Polen/Oude boomgaard Oudewater