Categoriearchief: Ontdekken

Het Gasthuis in Oudewater

Wim Geurts, stadsgids in Oudewater vertelt naar aanleiding van de recente vondsten die bij werkzaamheden aan de Lange Burchwal bloot kwamen te liggen over het gasthuis dat destijds daar gestaan moet hebben. Wim weet, net als al die andere stadsgidsen, heel veel te vertellen over Oudewater, maar het gasthuis heeft nu even al zijn aandacht. (meer…)

Weging voorgedragen burgemeester Danny de Vries

We schrijven maandag 19 oktober 2020.  Een dag waarop de Heksenwaag normaliter gesloten is…….. Zo niet vandaag. Vandaag vindt er een bijzondere weging plaats. Vandaag staat de onlangs als nieuwe burgemeester van Oudewater voorgedragen  Danny de Vries klaar om zich aan de weegproef te onderwerpen.  Heel verstandig. Want voorgedragen door de raad van Oudewater als burgemeester is immers nog maar voorgedragen. Alvorens echt benoemd te kunnen worden moeten de antecedenten van de kandidaat  nauwkeurig en grondig worden onderzocht. En met zicht op de post van burgemeester in Oudewater  betekent dit dat men in ieder geval gevrijwaard moet zijn van alle valselijke beschuldigingen van hekserij. Laaghartige praatjes over de burgemeester kunnen we in Oudewater immers niet gebruiken. En dus staat Danny de Vries  vandaag op de weegschaal om te laten vaststellen dat hij een gewicht heeft dat overeenkomt met de natuurlycke proportiën des lichaems – evenveel weegt als hij eruit ziet – en dus geen heks kan zijn. Heksen wegen immers zoals algemeen bekend is – vrijwel niets en de officiële vaststelling van een normaal gewicht maakt  aan alle potentiele geroddel een einde. Zo ook in dit geval : Danny de Vries  blijkt 206 pond te wegen.  Dat betekent dat Waagmeester Isa van der Wee met overtuiging hem zijn Certificaet van Weginghe kan overhandigen en wat Oudewater betreft niets zijn officiële benoeming t.z.t.  meer in de weg staat.

Uitreiking certificaat

 

Weging met een zelfde doel

Met deze plechtige overhandiging aan een potentiële ambtsdrager wordt tegelijkertijd een periode van bijna 300 jaar overbrugd. Op 21 juni 1729 immers vond in het (aflopende) tijdperk van de heksenvervolgingen de laatste officiële weging op de stadswaag van Oudewater plaats.  En wel met eenzelfde doel : de kandidaat van een voorgenomen benoeming te zuiveren van beschuldigingen van hekserij. Claas  van den Dool is immers voorgedragen als schout (wethouder) van Noordeloos, maar over hem en zijn vrouw doen allerlei praatjes de ronde. Om daar voor eens en voor altijd een einde aan te maken wordt hem dringend aangeraden zich aan de weegproef in Oudewater te onderwerpen. En zo geschiedt. Samen met zijn vrouw Neeltje Kersbergen wordt hij gewogen en niet te licht bevonden en wordt aan beiden het Certificaet uitgereikt. Een Certificaet waarvan een officieel afschrift ook heden ten dage te bewonderen valt in Museum de Heksenwaag (zoals de stadswaag van Oudewater sinds 1946 heet) .

Goed te weten dat in deze onzekere tijden één ding al eeuwenlang onveranderd is gebleven : In Oudewater is NOOIT iemand gewogen en dientengevolge te licht bevonden !

Walther Kok

Editha terug van weggeweest

In het verleden hebben we verschillende verhalen van de heel lang geleden in Oudewater wonende Editha van den Bergh-Hörmann geplaatst. Ze schreef ons weer eens een keer of een we nostalgisch verhaaltje van haar wilden plaatsen. Daar aan voorafgaand vertelde ze nog veel meer: (meer…)

Kurt Baschwitz (1886-1968) en Oudewater

Door: Walther Kok

“Oudewater dankt het mede aan Dr. Baschwitz dat de waag aldaar, en de betekenis van die waag in de strijd tegen de heksenwaan, de laatste tijd op breed terrein weer bekend zijn geworden”. Aldus gemeentesecretaris en voorzitter van de Waagcommissie A.W. den Boer eind jaren ’40 in een intussen zeldzaam geworden brochure ‘Oudewater’.

En daar had hij natuurlijk helemaal gelijk in. Want het was diezelfde Kurt Baschwitz die in 1942 onder de schuilnaam Casimir K. Visser – als ondergedoken jood kon hij niet onder eigen naam publiceren – het beroemde boek ‘VAN DE HEKSENWAAG TE OUDEWATER  en andere te weinig bekende zaken’ schreef.

Daarmee werd de Heksenwaag én Oudewater op een geweldige manier, mede door de talloze lovende recensies, onder de aandacht gebracht. En daar profiteren we tot op de dag van vandaag in Oudewater met graagte van.

Uiteraard kreeg Oudewater ook ruime aandacht in zijn latere, vele malen herdrukte, standaardwerk ‘Heksen en heksenprocessen’ (1e druk 1964) .

Voor ons Oudewaternaren / Geelbuiken blijft zijn werk uit 1942 echter HET relatiegeschenk bij uitstek. Gelukkig is het antiquarisch nog steeds goed verkrijgbaar en heeft het steeds weer nieuwe lezers trots gemaakt op hun stadje of tot een bezoek weten te verleiden .

Kurt Baschwitz expertise ging echter veel verder dan ‘alleen’ hekserij. Hij stond aan de wieg van de massapsychologie, verrichte baanbrekend onderzoek naar het ontstaan van de Nederlandse pers en zorgde er en passant voor dat hiervoor aan de Universiteit van Amsterdam en elders in de wereld allerlei instituten werden opgericht.

  

Over het veelbewogen leven van deze Baschwitz is recent een mooie biografie verschenen van de bekende sociaal- en massapsycholoog Jaap van Ginneken in een (Engelstalige) wetenschappelijke uitgave en een Nederlandstalige populaire versie.

Uiteraard  komt daarin ook Oudewater met zijn Heksenwaag  weer aan de orde.

En wie weet krijgen zo de woorden van Den Boer uit 1948, waarmee we deze blog begonnen, na 70 jaar een nieuwe inhoud!